Η ΑΛΛΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ

Του Θωμά Νούσια

Την πρώτη κιόλας μέρα που έπιασα δουλειά σε εφημερίδα, πριν μισό αιώνα, έγινα μάρτυρας συναλλαγής κάτω από το τραπέζι ανάμεσα σε μιντιάρχη και πολύ γνωστό πολιτικό.

Δεν ήταν ποτέ αγγελικά πλασμένος ο κόσμος της ενημέρωσης. Εκείνα, όμως, ήταν αθώα πταίσματα μπροστά στα σημερινά.

ΜΜΕ-τζουκ μποξ, δημοσιογράφοι κλαρινιτζήδες. Τους ρίχνεις κέρμα, τους κολλάς χαρτονόμισμα στο μέτωπο και παίζουν ό,τι τους διατάξεις. Παπαγαλάκια-πληρωμένοι δολοφόνοι χαρακτήρων. Το ρεπορτάζ πέθανε, ζήτω το copy paste.

Υπήρχε, ωστόσο, και υπάρχει πάντα και η άλλη δημοσιογραφία. Οι δημοσιογράφοι όπως ο Γιάννης Ζώης. Ο δάσκαλός μου.

Δεν ήταν επαγγελματίας της ενημέρωσης αλλά λειτουργός της ενημέρωσης. Την υπηρέτησε για πενήντα χρόνια και ήταν η ζωντανή ιστορία της μεταπολεμικής Ηπείρου. Σχεδίαζε να γράψει για τις άγνωστες πτυχές γεγονότων που έζησε από πρώτο χέρι, αλλά τον εμπόδιζε η τελειομανία του και η υπερβολική του σεμνότητα.

Ο Τάκης Αδάμος, ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς, μού αποκάλυψε κάποτε ότι στην Κατοχή έβγαζε μαζί με τον Ζώη παράνομη εφημερίδα της Αντίστασης. Ο ίδιος ο Ζώης δεν είχε μιλήσει ποτέ γι’ αυτό.

Ακούγοντας τους κοινότοπους και γραφικούς επικήδειους σε κηδεία συναδέλφου, ο Ζώης με πλησιάζει και μου ψιθυρίζει στο αφτί:
«Στη δική μου κηδεία δεν θέλω να μιλήσει κανένας. Φρόντισέ το σε παρακαλώ».
Στη δική του κηδεία δεν πήγε κανένας μας.
Έφυγε από τη ζωή τόσο αθόρυβα και διακριτικά, που το μάθαμε μετά από μέρες.

Δούλεψε σε γιαννιώτικες εφημερίδες και ήταν ανταποκριτής όλων των αθηναϊκών και της ΕΡΤ. Συχνά «έσκαγε» κάποια μεγάλη είδηση αργά τη νύχτα και τον πίεζαν από Αθήνα να στείλει αμέσως το ρεπορτάζ για να προλάβουν την εκτύπωση. Εκείνος, απτόητος, επέμενε να διασταυρώσει πρώτα όλα τα στοιχεία, μέχρι που οι από πάνω έχαναν την υπομονή τους και του έβαζαν τις φωνές. Η απάντησή του: «Εγώ ανεπιβεβαίωτη είδηση δεν στέλνω. Απολύστε με αν δεν σας κάνω».

Τη δημοσιογραφική δεοντολογία την είχε ευαγγέλιο. Δεν δημοσίευε τίποτα αβασάνιστα και δεν χρειάστηκε ποτέ να καταχωρίσει επανόρθωση και να ζητήσει συγγνώμη.

Ασυμβίβαστα έντιμος, ουδέποτε διανοήθηκε να εισπράξει μια δραχμή πέρα από τον μισθό του. Αλλά και ουδείς τόλμησε ποτέ να του κάνει «ανήθικη» πρόταση. Ήξεραν με ποιον είχαν να κάνουν.

Σεβόταν την πολιτική γραμμή των εντύπων που εργαζόταν χωρίς να προδίδει τα «πιστεύω» του. Πώς; Υπέγραφε μόνο τα κείμενα που τον εξέφραζαν απόλυτα. Όταν οι εκδοτικές σκοπιμότητες παρενέβαιναν στη δουλειά του, απέσυρε αμέσως την υπογραφή του.

Στα πενήντα χρόνια της επαγγελματικής του διαδρομής, ο Γιάννης Ζώης ήταν ο μοναδικός στην Ήπειρο δημοσιογράφος με πανεπιστημιακή μόρφωση, ξένες γλώσσες και στενογραφία. Το κατάφερε διαβάζοντας μόνος του, παράλληλα με τη δουλειά του στις εφημερίδες.

Ετοίμαζε το φύλλο της επομένης (τότε ήταν διευθυντής και μοναδικός συντάκτης του «Πρωινού Λόγου»), ταξίδευε οχτώ ώρες με το νυχτερινό δρομολόγιο του ΚΤΕΛ για Αθήνα, έδινε το μάθημα στην Πάντειο και ξαναγύριζε αμέσως με το πρώτο λεωφορείο για να βγάλει το νέο φύλλο.

Ήταν περιζήτητος ως στενογράφος την προ μαγνητοφώνων εποχή και τον φώναζαν «Ρόιτερ», καθώς κανείς άλλος δεν μπορούσε να καταγράφει ολόκληρες τις ομιλίες και τις συνεντεύξεις, ούτε τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον κόσμο, που τότε οι επαρχιακές εφημερίδες τις έπαιρναν από το ραδιόφωνο.

Παρά τις δύσκολες πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες (εμφύλιος, αγριότητες, λογοκρισία, υποτυπώδη τεχνικά μέσα), ο Γιάννης Ζώης κατόρθωνε να κάνει υποδειγματικά τη δουλειά του. Διαμάντια δημοσιογραφικού λόγου τα κείμενά του, σε άψογα ελληνικά, κάποια μάλιστα και προφητικά. Όπως ένα άρθρο του που προειδοποιούσε για σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον αν δεν αλλάξουμε συμπεριφορά, σε εποχή που κάτι τέτοιο αποτελούσε επιστημονική φαντασία.

Γιάννης Ζώης: Ένας δημοσιογράφος του περασμένου αιώνα, από τον οποίο πολλά θα είχαν να μάθουν οι σημερινοί «ψηφιακοί» συνάδελφοι.